RSS  

پیمان اسدزاده
 

منطقه‎ي قفقاز ـ به ويژه اران و شروان ـ در درازاي تاريخ پر فراز و نشيب ايران زمين، از كانون‎هاي جوشنده‎ي زبان و ادب پارسي و فرهنگ ايراني بوده است. سخنوراني چون مهستي گنجه‎اي و نظامي گنجه‎اي و خاقاني شرواني از اين ديار برخاسته‎اند و اشعار خود را به زبان شيرين فارسي سروده‎اند. كتاب «نزهت المجالس» كه در نيمه نخست سده‎ي هفتم هجري نوشته شده، آيينه‎اي تمام نما از وضعيت فرهنگي شروان است. بررسي اين كتاب، نشان مي‎دهد كه زبان و ادبيات فارسي در اران و شروان ـ جمهوري آذربايجان كنوني ـ تا چه حد رواج داشته و شعراي اين ديار اگر شعري مي‎گفتند، جز به فارسي نبوده و تا آن جا كه پژوهشگران، تاريخ اين منطقه را مورد تحقيق قرار داده‎اند، در سده‎ي هفتم زبان اكثريت مردم، فارسي اراني بوده است. ضمن اين كه اقوام و تيره‎هاي گوناگوني از دير باز در ناحيه‎ي قفقاز وجود داشته‎اندكه از جمله مي‎توان به كرد‎ها و ارمني‎ها اشاره كرد.
از زبان شاعر پارسي‎گوي اراني، نظامي گنجه‎اي، اين نوا را هنوز مي‎شنويم,
همه عالم تن است و ايران دل
نيست گوينده زين قياس خجل
چون كه ايران دل زمين باشد
دل زتن به بود، يقين باشد
و باز هم نظامي از زبان دارا چنين سخن مي‎گويد :
نژاده منم، ديگران زيردست
نژاده كيان را كه آرد شكست؟!
اما اين خطه‎ي ايراني در پي جنگ‎هاي روسيه عليه ايران در سال‎هاي نخست سده‎ي نوزدهم ميلاد، از ايران مادر جدا شد و ضميمه‎ي خاك روسيه گشت. از همان لحظه‎ي جدايي هفده شهر قفقاز، تلاش گسترده‎اي در جهت قلع و قمع زبان فارسي و فرهنگ ايراني در اين منطقه صورت گرفت كه تا به امروز ادامه دارد.
نشريه‎ي مستقل « ايران شمالي» توسط جوانان فرهيخته ـ در آن سو و اين سوي ارس ـ منتشر مي‎شود. ايران شمالي ( جمهوري آذربايجان) پيوند ناگستني با ايران مادر دارد. اين نشريه‎ در جهت احيا پيوند‎هاي كهن فرهنگي و ادبي ايران شمالي با ايران مي‎كوشد. «مناطق جدا شده از ايران در پي قرارداد‎هاي ننگين گلستان و تركمن‏چاي بايد بار ديگر به آغوش مام ميهن بازگردند». اين سخني است كه نشريه‎ي «ايران شمالي» در هفت شماره‎ي اخير خود آن تاكيد ورزيده است.
هفتمين شماره مجله ايران شمالي در حالي انتشار يافت كه در آبان ماه 1385، شاهد اعتراضات گسترده‎ي مردم تبريز به سبب اهانت نشريه صنعت (چاپ باكو) نسبت به پيامبر اسلام (ص) بوديم.
اگر چه اعتراض و عصيان بزرگ مردم تبريز بر اثر اقدام نشريه‎ي باكويي «صنعت» آغاز شد اما پاياني جز بروز اراده‎ي جمعي، مبني بر « الحاق ايران شمالي به ايران » نداشت.
در تظاهرات گسترده‎ي مردم تبريز و در تجمع دانشجويان دانشگاه‎هاي تبريز در برابر كنسوگري رژيم باكو، مردم آشكارا خواستار القاي عهد‎نامه‎هاي سياه گلستان و تركمان‎چاي و آزادي و الحاق ايران شمالي، به مام ميهن شدند.
بر روي جلد شماره 7 اين نشريه، تصويري از «عباس ميرزا» سردار رشيد ايران زمين در جنگ‎هاي ايران و روسيه، ديده مي‎شود. مصاحبه با زرتشت عليزاده، دو شرح جنايات روس‏ها در مناطق اشغالي ايران، شاعران پارسي گوي اردوبار، حركت آزادي بخش ايران شمالي در گذر تاريخ، از گنجه تا خرمشهر، مطبوعات باكو، از جمله مطالب و مقالات اين شماره به شمار مي‏روند.


منبع اذرپادگان